सूचनाको हक सम्बन्धी ऐन, २०६४ को दफा ५(३) र नियमावलीको नियम ३ बमोजिम सार्वजनिक गरिएको विवरण

सूचना सार्वजनिक गर्ने निकायको नाम : नेपाली सेना
सूचना सार्वजनिक गरेको अवधि : मिति २०७६ श्रावण, भाद्र र आश्विन । 

१. निकायको स्वरुप र प्रकृति : नेपाली सेना राष्ट्रको सार्वभौमिकता, राष्ट्रिय एकता तथा भौगोलिक अखण्डताको संरक्षण तथा राष्ट्र र राष्ट्रवासीको सेवामा सदा समर्पित संस्था हो । नेपाली सेनाले नेपालको संविधानद्वारा निर्दिष्ट भूमिका पूरा गर्न देशको पूर्व मेचीदेखि पश्चिम महाकालीसम्म विभिन्न स्थान तथा तहमा संगठित भई आफ्नो जिम्मेवारी सम्पादन गर्दै आईरहेको छ । 

२. निकायको काम, कर्तव्य र अधिकार : नेपालको संविधानको धारा २६७ ले निर्दिष्ट गरे बमोजिम नेपाली सेनाको मुख्य भूमिकाहरु निम्न अनुसार छन् ।

(क) पहिलो कार्य : नेपालको स्वतन्त्रता, सार्वभौमसत्ता र भौगोलिक अखण्डता, स्वाधिनता र राष्ट्रिय एकताको रक्षा गर्ने ।

(ख) दोस्रो कार्य : राष्ट्रिय सुरक्षा नीतिको दफा ३.३ ले युद्ध बाहेकको अवस्थामा नेपाली सेनालाई थप १४ वटा सहायक जिम्मेवारीहरु प्रदान गरेको छ ।

(१) स्थानीय प्रशासनलाई आन्तरिक सुरक्षा कायम गर्न सहयोग गर्ने । 

(२) हिंसात्मक, विध्वंसात्मक तथा आतंकवादी कार्यहरु भएमा निस्तेज गर्ने । 

(३) गैर कानूनी सशस्त्र गतिविधि निस्तेज गर्ने । 

(४) आवश्यकता अनुसार महत्वपूर्ण र संवेदनशील स्थानहरुको सुरक्षा गर्ने । 

(५) प्राकृतिक तथा मानव श्रृजित विपद्मा उद्धार कार्य गर्ने । 

(६) विकास निर्माणका कार्यहरुमा सहयोग पुर्‍याउने । 

(७) जनता, सरकार र सेनाबीचको सम्बन्धलाई सुमधुर तथा सुदृढ बनाउने र सुरक्षा चेतना अभिबृद्धिमा योगदान गर्ने । 

(८) राष्ट्रिय सम्पदाको संरक्षणमा आवश्यक सहयोग गर्ने । 

(९) सुरक्षा निकायहरुले प्रयोगमा ल्याउने सामग्रीहरुको उत्पादनमा आत्मनिर्भरता बढाउने । 

(१०) सीमा क्षेत्र नजिक निर्माण हुने आयोजना एवं विदेशी सहयोगमा निर्माण हुने सामरीक संरचनाको नियमित सुपरीवेक्षण गर्ने । 

(११) विश्व शान्ति स्थापना कार्यमा योगदान पुर्‍याउने । 

(१२) नेपालस्थित विदेशी सैनिक सहचारीहरुले गर्ने सैनिक महत्वका गतिविधि एवं अन्तरक्रियाहरुको समन्वय रक्षा मन्त्रालयमार्फत गर्ने । 

(१३) मित्रराष्ट्रका सेनाहरुसंग सैनिक सम्वन्ध विकसित गर्न सहयोग पुर्‍याउने । 

(१४) नेपाल सरकारले तोकेका अन्य कार्यहरु गर्ने । 

३. निकायमा रहने कर्मचारी संख्या र कार्य विवरण : नेपाली सेनाले नेपाल सरकारबाट स्वीकृत सङ्ख्या तथा दरबन्दी अनुसार राष्ट्रको सेवामा रही माथि उल्लेखित कार्यहरु सु–सम्पन्न गर्दै आएको छ । 

४. निकायबाट प्रदान गरिने सेवा

(क) नेपालको संविधान २०७२ तथा सैनिक ऐन २०६३ मा रही नेपाल सरकारबाट प्राप्त जिम्मेवारीहरु तथा निर्देशनहरुलाई निर्दिष्ट रुपमा पालना गर्दै नेपाली सेनाले राष्ट्रिय विकास निर्माण, वन्यजन्तु तथा वन सम्पदाको संरक्षण, पर्यावरण संरक्षण, जनहितका कार्य, स्वास्थ्य शिविर, प्रकोप उद्धार कार्यमा सक्रिय भई विभिन्न क्षेत्रमा सेवा पु¥याउँदै आईरहेको । यसको साथै विश्व शान्ति स्थापना कार्यमा समेत महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आईरहेको छ । आवश्यक परेको खण्डमा देशको सुरक्षाको लागि सदैव तयारी हालतमा रहेको छ । 

 (ख) नेपाली सेनाको काम र कर्तब्यलाई असरदार रुपमा सम्पादन गर्न वार्षिक तालिम योजना अनुसार निरन्तर तालिम तथा अभ्यासहरुबाट पेशागत दक्षता अभिवृद्धि गर्ने कार्यलाई निरन्तरता दिँदै आई रहेको छ ।

५. सेवा प्रदान गर्ने निकायको शाखा र जिम्मेवार अधिकारी : नेपाली सेनाको नेपाल राज्य तथा शान्ति स्थापना कार्यको लागि विदेशमा समेत तैनाथ रहेका विभिन्न युनिट तथा फर्मेशन र उक्त युनिट तथा फर्मेशनका युनिटपतिहरु । 

६. सेवा प्रदान गर्न लाग्ने दस्तुर र अवधि : सेवा प्रदान गरिए बापत सेवा शुल्क तथा अन्य कुनै पनि शुल्कहरु लिने नगरिएको । सेवा प्रदान गर्ने अवधिको सम्बन्धमा सकेसम्म छिटो सेवा प्रदान गर्ने गरिएको छ । 

७. निर्णय गर्ने प्रक्रिया र अधिकार : कुनैपनि सूचना प्राप्त भएमा सो को बिस्तृत अध्ययन, विश्लेषण तथा अनुसन्धान गरी गोपनियतालाई प्राथमिकतामा राखी नेपालको संविधान २०७२ तथा सैनिक ऐन २०६३ को नियमहरुको परिधिभित्र रही प्रक्रियागत रुपमा तहगत सैनिक नेतृत्व समक्ष प्रतिवेदन पेश गरि आवश्यक निर्णय गरिँदै आएको । 

८. निर्णय उपर उजुरी सुन्ने अधिकारी : सैनिक ऐन, २०६३ तथा सैनिक सेवा नियमावली, २०६९ मा भएको व्यवस्था अनुसार स्थान विशेषका सम्बन्धित युनिटपति (कमाण्डिङ्ग अधिकृत) हुँदै तहगत रुपमा प्रधानसेनापति तथा नेपाल सरकार रहने । सो कार्यलाई प्रभावकारी बनाउनको लागि जङ्गी अड्डा अन्तर्गत श्री शिकायत जाँच निर्देशनालयमार्फत कार्यसम्पादन गर्ने गरिएको ।

९. सम्पादन गरेको कामको विवरण : नेपाली सेनाको नेपाल राज्यभर तथा शान्ति स्थापना कार्यको लागि विदेशमा समेत तैनाथ रहेका विभिन्न युनिटहरुबाट राष्ट्रिय विकास निर्माण, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा प्रकृति संरक्षण, राष्ट्रपति चुरे संरक्षण अभियानलाई निरन्तरता दिँदै संरक्षण, विपद् व्यवस्थापन, शान्ति स्थापना, जनहितका कार्य लगायत नेपाल सरकारबाट तोकिएको अन्य जिम्मेवारीहरु बहन गर्ने गरिएको । साथै प्रत्येक वर्ष श्रावण महिनाभित्र नेपाली सेनाको व्यवस्थापन सम्बन्धी वार्षिक प्रतिवेदन नेपाल सरकार समक्ष प्रस्तुत गर्ने गरिएको ।  

१०. सूचना अधिकारी र प्रमुखको नाम र पद : सहायक रथी श्री बिज्ञान देव पाण्डे मोवाईल नम्बर ९८५१०८३२८८, फोन नम्बर ०१-४२३२४३६ ।

११. ऐन, नियम, विनियम वा निर्देशिकाको सूची : सैनिक ऐन-२०६३ र यस अन्तर्गत जारी भएका विभिन्न सैनिक नियमावलीहरु रहेका छन् ।   

१२. आम्दानी, खर्च तथा आर्थिक कारोबार सम्बन्धी अद्यावधिक विवरण : नेपाली सेनालाई चालु र पूँजिगत खर्च अन्तर्गत बिनियोजन भएको बजेट रकमहरु आर्थिक ऐन नियमको परिधिभित्र रही सम्बन्धित शीर्षकमा खर्च गरी सो को फाँटवारी तोकिएको मितिमा नेपाल सरकारको सम्बन्धित निकायमा पेश गर्नुकोे साथै नेपाली सेनाले सम्पन्न गरेको कार्यहरुको वार्षिक प्रतिवेदन हरेक वर्षको श्रावण महिनामा रक्षा मन्त्रालयमा पठाउने गरिएको ।

१३. तोकिए बमोजिमका अन्य विवरण : माग भई आए अनुसारको सूचना तथा अन्य विवरणहरु सम्बन्धितलाई लिखित तथा मौखिक रुपमा तोकिएकै समयमा उपलब्ध गराउँदै आइरहेको । 

१४. अघिल्लो आर्थिक वर्षमा सार्वजनिक निकायले कुनै कार्यक्रम वा आयोजना संचालन गरेको भए सोको विवरण : निम्न अनुसारको कार्य सञ्चालन भएको ।

(क) जाजरकोट—डोल्पा (दुनै) (११७.७० कि.मि.) सडक ः ११७.७० कि.मि. ट्रयाक खोल्ने कार्य सम्पन्न भएको ।

(ख) कालीगण्डकी करिडोर (८० कि.मि.) सडकः निर्माण कार्य सम्पन्न भई उक्त सडकको ३१ कि.मि. ट्रयाकलाई १० मिटर चौडाई गर्ने कार्य सम्पन्न भएको । 

(ग) कर्णाली करिडोर (खुलालु—लैफु—सिमिकोट खण्ड (१४५ कि.मि.) सडकः हालसम्म  १०६ कि.मि. ट्रयाक खोल्ने कार्य सम्पन्न भएको ।

(घ) गोरखा—आरुघाट—लार्के भञ्ज्याङ्ग—११८ कि.मि. सडकः हालसम्म २६ कि.मि. ट्रयाक निर्माण कार्य सम्पन्न भएको ।

(ङ) काठमाण्डौँ—तराई/मधेश (द्रुतमार्ग) को निर्माण कार्य तोकिएकै समयमा सम्पन्न हुने गरी निर्माण कार्य भईरहेको ।

(च) उक्त कार्यको अलावा नेपाल सरकारबाट सुम्पिएका जिम्मेवारीहरु प्राथमिकताका साथ सम्पन्न गर्दै आएको ।

(छ)  औषधोपचार सेवातर्फ : बार्षिक १ लाख १० हजारमा नबढ्ने गरी Hearing Aid  प्रदान गर्ने व्यवस्था गरिएको । 

(ज) द्वन्दको समयमा घाईते भई सहयोगीको जरुरत पर्ने सकल दर्जाहरुलाई क्रमिक रुपमा सुविधा विस्तार गर्ने सम्बन्धमा “आर्थिक राहत सम्बन्धी कार्यक्रम विस्तार योजना २०७६” अनुसार पहिलो चरणमा सहयोगीको आवश्यकता पर्ने अपाङ्गता भएका हिताधिकारीहरुलाई सेवा नि.भ.पश्चात सहयोगी भत्ता मासिक रु.१० हजार निबृत्तिभरणको व्यवस्था गरिएको । 

१५. सार्वजनिक निकायको वेभसाइट भए सोको विवरण : https://www.nepalarmy.mil.np

१६. सार्वजनिक निकायले प्राप्त गरेको वैदेशिक सहायता, ऋण, अनुदान एवं प्राविधिक सहयोग र सम्झौता सम्बन्धी विवरण : नेपाल सरकारको नीति र निर्देशन वमोजिम आवश्यकता अनुसार नेपाल सरकारको समन्वयमा वैदेशिक सहायता एवं प्राविधिक सहयोगमा तालिम, विपद् व्यवस्थापन लगायत अन्य कार्य गर्ने गरिएको ।

१७. सार्वजनिक निकायले संचालन गरेको कार्यक्रम र सोको प्रगति प्रतिवेदनः सार्वजनिक निकायले सञ्चालन गरेको कार्यक्रम र सोको प्रतिवेदन अन्तर्गत विकास निर्माण सम्बन्धी कार्यहरुमा काठमाण्डौँ—तराई÷मधेश (दु्रतमार्ग) सडक आयोजना सहित कालीगण्डकी करिडोर, कर्णाली करिडोर, गोरखा—आरुघाट—लार्के भञ्ज्याङ्ग सडक आयोजनाहरुमा ट्रयाक खोल्ने, ट्रयाकको स्तरोन्नति गर्ने, डबल लेन बाटो खोल्ने जस्ता कार्यहरु गर्दै आइरहेको र उक्त योजनाहरुको प्रगति वार्षिक लक्ष्य अनुसार सत प्रतिशत रहेको । प्रेस विज्ञप्तिहरु जारी गर्ने र आवश्यकता अनुसार पत्रकार सम्मेलन गरी सर्वसाधारणलाई सु–सूचित गर्नुको साथै सैनिक रेडियो तथा टेलिभिजन कार्यक्रम, सिपाही पाक्षिक, फेसबुक, ट्वीटर तथा वेभसाइट समेत संचालनमा ल्याई कार्य प्रगति बारेमा समेत जानकारी गराउने गरिएको ।

१८. सार्वजनिक निकायले वर्गीकरण तथा संरक्षण गरेको सूचनाको नामावली र त्यस्तो सूचना संरक्षण गर्न तोकिएको समयावधि : सूचनाको महत्व र यसबाट पर्ने प्रभावको आधारमा सूचनाको वर्गीकरण गरिएको । नेपाली सेनाले गर्ने कतिपय काम कारवाहीहरु सुरक्षाको दृष्टिकोणबाट संवेदनशिल हुने भएकोले सूचनाको वर्गीकरण गरी सूचनाको प्रयोग तथा सुरक्षा गर्ने गरिएको ।    

१९. सार्वजनिक निकायमा परेका सूचना माग सम्बन्धी निवेदन र सो उपर सूचना दिइएको बिषय : मौखिक तथा लिखित रुपमा माग गरिएका सूचनाहरु सम्बन्धितलाई उपलब्ध गराइएको । माथि उल्लेखित अवधिमा माग गरिएका सूचनाहरु समयमा नै उपलव्ध   गराइएको ।   

२०. सार्वजनिक निकायका सूचनाहरु अन्यत्र प्रकाशन भएका वा हुने भएको भए सोको विवरण : यस अवधिमा नेपाली सेनाद्वारा भए गरेका कार्यहरु बारे आवश्यकता अनुसार प्रेस विज्ञप्ति एवं पत्रकार सम्मेलन संचालन गरी सर्वसाधारणलाई सु–सूचित गराउनुको साथै सैनिक रेडियो तथा टेलिभिजन कार्यक्रम, सिपाही पाक्षिक, फेसबुक, ट्वीटर तथा वेभसाइट समेत संचालनमा ल्याई प्रगति प्रतिवेदन बारेमा जानकारी गराउने गरिएको । यसरी सम्प्रेषित सूचनाहरु राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संचार माध्यमहरुबाट समेत प्रकाशन तथा प्रशारण हुने गरेको ।